Definisi, Kelebihan & Hukum Mempelajarinya

Faraid (فرائض) ialah kata jamak bagi faridhah, daripada kata akar faradha — menetapkan atau mewajibkan. Dalam istilah syarak, ilmu faraid (juga digelar 'ilm al-mirath / 'ilm al-mawarith) ialah ilmu tentang pembahagian harta pusaka orang Islam kepada waris-warisnya mengikut kadar yang ditetapkan Allah SWT.

Skop ilmu ini

Ulama mentakrifkannya sebagai gabungan tiga perkara: (1) fiqh pewarisan — siapa mewarisi, siapa terdinding; (2) kadar bahagian setiap waris; dan (3) ilmu hisab — kaedah pengiraan untuk menterjemahkan kadar itu kepada angka yang tepat. Sebab itulah faraid dianggap pertemuan indah antara fiqh dan matematik.

Kedudukan istimewa dalam syariat

Berbeza dengan kebanyakan hukum yang diterangkan secara umum dan dihuraikan oleh Sunnah, kadar pusaka dinyatakan terperinci di dalam al-Quran sendiri — dalam Surah an-Nisa' ayat 11, 12 dan 176. Selepas menyatakan bahagian-bahagian itu, Allah menegaskan ia adalah "faridhatan minallah" — ketetapan daripada Allah (an-Nisa' 4:11) dan mengiringinya dengan janji syurga bagi yang mematuhi serta ancaman neraka bagi yang melanggar sempadan-Nya (an-Nisa' 4:13-14). Tiada bab harta lain dalam al-Quran yang diperincikan sebegini.

Kelebihan mempelajarinya

Nabi SAW bersabda yang bermaksud: "Pelajarilah faraid dan ajarkanlah ia, kerana ia separuh ilmu, ia akan dilupakan dan ia perkara pertama yang akan dicabut daripada umatku" (riwayat Ibn Majah, ad-Daraqutni & al-Hakim — dengan perbincangan tentang sanadnya, namun maknanya disokong amalan para sahabat). Digelar "separuh ilmu" antaranya kerana ia berkaitan urusan kematian — sedangkan hukum-hukum lain berkaitan urusan kehidupan.

Hukum mempelajarinya

Mempelajari ilmu faraid adalah fardu kifayah — mesti ada dalam setiap masyarakat Islam mereka yang menguasainya; jika tiada langsung, berdosa seluruh masyarakat. Bagi individu yang menguruskan pusaka (waris, pentadbir, peguam syarie), mengetahui asasnya menjadi lebih dituntut.

Realiti di Malaysia

Kegagalan menyelesaikan pusaka menyebabkan harta "beku" — tidak boleh dijual, dipajak atau dimajukan. Anggaran yang dilaporkan menunjukkan nilai harta pusaka tidak dituntut di Malaysia mencecah puluhan bilion ringgit. Punca utamanya bukan sekadar kejahilan hukum, tetapi kelewatan bertindak, kejahilan prosedur dan pertikaian keluarga — semuanya boleh dielakkan dengan ilmu dan perancangan.