Sumber Hukum & Peranan Ijtihad Sahabat

Hukum faraid dibina di atas empat sumber yang saling melengkapi:

1. Al-Quran — tunjang utama

Tiga ayat induk dalam Surah an-Nisa':

• Ayat 11 — bahagian anak (lelaki 2:1 perempuan), ibu bapa (1/6, 1/3) dan tertib wasiat & hutang.
• Ayat 12 — bahagian suami (1/2, 1/4), isteri (1/4, 1/8) dan saudara seibu (1/6, 1/3 berkongsi).
• Ayat 176 — kalalah: saudara perempuan (1/2, 2/3) dan saudara lelaki menjadi asabah.

Ditambah ayat 7 (penegasan hak lelaki & perempuan) dan ayat 33 (wala').

2. As-Sunnah — pelengkap & penjelas

• "Berikan bahagian fardu kepada ahlinya; apa yang berbaki, untuk lelaki yang paling utama" (al-Bukhari & Muslim) — asas asabah.
• "Orang Islam tidak mewarisi orang kafir dan orang kafir tidak mewarisi orang Islam" (al-Bukhari & Muslim).
• "Pembunuh tidak mendapat pusaka" (at-Tirmizi & Ibn Majah).
• Penetapan 1/6 untuk nenek (riwayat Abu Dawud & at-Tirmizi — keputusan Abu Bakar RA berdasar khabar sahabat) dan 1/6 untuk cucu perempuan bersama anak perempuan (al-Bukhari, daripada keputusan Ibn Mas'ud yang menepati keputusan Nabi SAW).

3. Ijmak

Kesepakatan umat pada banyak perincian — antaranya penerimaan 'aul selepas ijtihad zaman Umar RA dan bahagian datuk menggantikan bapa (1/6) apabila tiada bapa.

4. Ijtihad para sahabat

Isu yang tidak dinaskan secara langsung diputuskan melalui ijtihad dan perbezaan pendekatan sahabat inilah yang mencorakkan perbezaan mazhab:

• Zaid bin Thabit RA — Nabi SAW bersabda: "...yang paling mengetahui faraid dalam kalangan umatku ialah Zaid bin Thabit" (at-Tirmizi). Pendirian Zaid (contohnya dalam kes datuk bersama saudara) menjadi asas Mazhab Syafi'i — dan enjin eFaraid.
• Umar al-Khattab RA — keputusan 'aul, umariyyatain dan musytarakah.
• Ali, Ibn Mas'ud & Ibn Abbas RA — masing-masing dengan kaedah tersendiri dalam beberapa kes khilaf.

Memahami susunan sumber ini penting: apabila anda melihat "khilaf" dalam kes tertentu (radd, dhawil arham, datuk-saudara), ia lazimnya berpunca daripada perbezaan ijtihad sahabat — semuanya di atas landasan wahyu.