Wasiat Wajibah: Peruntukan Statut Cucu Yatim

Bayangkan: anak lelaki anda meninggal dunia dahulu, meninggalkan anak-anak kecil. Apabila anda pula meninggal, cucu-cucu yatim itu terdinding oleh bapa-bapa saudara mereka — tidak mendapat apa-apa daripada harta datuk/nenek sendiri. Faraid klasik menyelesaikannya melalui wasiat ikhtiari (datuk digalakkan mewasiatkan untuk mereka) atau hibah semasa hidup.

Lahirnya wasiat wajibah

Undang-undang Wasiat Mesir 1946 memperkenalkan konsep wasiat wajibah — mengambil pandangan Ibn Hazm (kewajipan berwasiat kepada kerabat bukan waris) dan menjadikannya peruntukan statut: jika si mati tidak berwasiat untuk cucu yatimnya, undang-undang menganggap wasiat itu wujud.

Pemakaian di Malaysia

Hanya sebahagian negeri memperuntukkannya — Selangor (Enakmen Wasiat Orang Islam 1999, s.27), Negeri Sembilan (2004) dan Melaka (2005). Ciri-ciri model Selangor:

1. Penerima: cucu daripada anak LELAKI yang meninggal terlebih dahulu (atau serentak) daripada si mati. (Cucu sebelah anak perempuan tidak termasuk nas — berbeza dengan Mesir; ini antara khilaf yang dibincangkan.)
2. Kadar: bahagian yang bapa mereka akan terima jika masih hidup, tidak melebihi 1/3 harta.
3. Tolakan: dikurangkan dengan pemberian semasa hidup / wasiat lain yang telah diterima cucu itu.
4. Syarat: cucu itu bukan waris. Jika mereka mewarisi terus (tiada anak lelaki lain hidup), wasiat wajibah tidak terpakai.

Kedudukan fiqh

Ini peruntukan undang-undang, bukan faraid klasik — jumhur fuqaha silam tidak mewajibkan wasiat sebegini (pandangan wajib ialah pandangan minoriti/Ibn Hazm). Justeru: di negeri berenakmen ia dikuatkuasakan mahkamah; di negeri lain, jalan keluarnya kembali kepada perancangan — hibah & wasiat ikhtiari oleh datuk/nenek semasa hidup.

💡 Kalkulator Wasiat Wajibah eFaraid mengira bahagian hipotesis bapa, siling 1/3, tolakan pemberian dan agihan 2:1 antara cucu — dengan penafian jelas "hanya negeri berenakmen".