Asabah: Jenis & Tertib Keutamaan (Jihat)

Asabah mengambil baki selepas ashab al-furud — atau semua harta jika bersendirian; dan tidak mendapat apa-apa jika furud menghabiskan harta. Dalilnya hadis: "Berikan bahagian fardu kepada ahlinya; apa yang berbaki, untuk lelaki yang paling utama" (al-Bukhari & Muslim).

Tiga jenis asabah

1. Bin-nafsi (dengan dirinya) — semua waris lelaki kecuali suami & saudara seibu.
2. Bil-ghairi (kerana orang lain) — 4 waris perempuan bertukar asabah kerana saudara LELAKI mereka: anak perempuan + anak lelaki; cucu perempuan + cucu lelaki; saudara perempuan kandung + saudara lelaki kandung; saudara perempuan sebapa + saudara lelaki sebapa. Pembahagian 2:1.
3. Ma'al-ghairi (bersama orang lain) — saudara perempuan (kandung/sebapa) bersama anak/cucu perempuan si mati: keturunan perempuan ambil fardu, saudara perempuan menghabiskan baki.

Tertib asabah bin-nafsi: jihat → darjat → kekuatan

Apabila beberapa asabah wujud serentak, keutamaan ditentukan tiga saringan berturutan:

1. Jihat (arah) — mengikut susunan: ① keturunan (bunuwwah: anak, cucu...), ② bapa (ubuwwah), ③ datuk & adik-beradik (jududah & ukhuwwah — berkongsi tahap, lihat bab al-jadd wal-ikhwah), ④ anak saudara, ⑤ bapa saudara & anak-anak mereka. Jihat terdahulu menghapuskan jihat terkemudian.
2. Darjat (dekatnya) — dalam jihat sama, yang lebih dekat diutamakan: anak mendinding cucu; bapa saudara mendinding anak bapa saudara.
3. Kekuatan pertalian — darjat sama, yang KANDUNG (seibu-sebapa) mengalahkan yang sebapa: saudara kandung mendinding saudara sebapa; anak saudara kandung mendinding anak saudara sebapa.

Contoh

Si mati meninggalkan saudara lelaki sebapa + anak saudara (daripada saudara kandung): kedua-dua dalam jihat ukhuwwah; saudara sebapa lebih dekat darjatnya → dia asabah, anak saudara terdinding — walaupun anak saudara itu "kandung". Darjat mengalahkan kekuatan.

💡 Cuba dalam kalkulator: masukkan gabungan asabah berlainan jihat dan perhatikan siapa yang tersenarai terdinding.