Dhawil Arham: Kerabat di Luar Senarai Waris

Dhawil arham ialah kerabat sedarah yang bukan ashab al-furud dan bukan asabah. Contoh utama: cucu daripada anak perempuan; anak kepada saudara perempuan; anak perempuan saudara lelaki; anak saudara seibu; bapa saudara sebelah ibu (khal) & ibu saudara (khalah/'ammah); dan datuk sebelah ibu (bapa kepada ibu).

Bila mereka dipertimbangkan?

HANYA apabila si mati tiada langsung ashab al-furud (selain pasangan) dan tiada asabah. Selagi ada seorang waris rahim yang sah — walau sejauh sepupu — dhawil arham tidak mewarisi.

Khilaf mazhab

• Syafi'i & Maliki (asal): dhawil arham tidak mewarisi; baki ke Baitulmal.
• Hanafi & Hanbali: dhawil arham mewarisi apabila tiada waris — didahulukan daripada Baitulmal.
• Fatwa Syafi'iyyah muta'akhkhirin: apabila Baitulmal tidak terurus, dhawil arham diberi mewarisi — pendirian yang dipakai secara meluas kemudiannya.

Kaedah tanzil

Cara pembahagian yang dipegang Syafi'iyyah (& Hanbali) ialah tanzil: setiap kerabat "diturunkan" ke tempat waris yang menghubungkannya — cucu daripada anak perempuan menduduki tempat anak perempuan; khal menduduki tempat ibu; anak saudara perempuan menduduki tempat saudara perempuan. Faraid dikira di kalangan "penghubung", kemudian bahagian setiap penghubung diagihkan kepada kerabat di bawahnya. (Mazhab Hanafi pula menggunakan kaedah qarabah — mengikut kekuatan kerabat, hasilnya boleh berbeza.)

Perkara yang perlu diinsafi

Bab ini wilayah ijtihad & khilaf yang luas — susunan darjat, agihan dalam kumpulan (2:1 atau sama rata) dan liputan jenis kerabat semuanya diperdebatkan. Untuk kes sebenar, dapatkan pengesahan Mahkamah Syariah/pihak berautoriti.

💡 Kalkulator Dhawil Arham eFaraid melaksanakan tanzil untuk 31 jenis kerabat sehingga darjat ketiga, dengan dua pengiraan serentak (2:1 dan sama rata) apabila hasilnya berbeza — lengkap dengan penafian khilaf.