Waris Saudara: Kandung, Sebapa, Seibu & Kalalah

Konsep kalalah

Adik-beradik hanya mewarisi dalam keadaan kalalah — si mati tiada keturunan lelaki dan tiada bapa (an-Nisa' 4:176 untuk kandung/sebapa; 4:12 untuk seibu). Kehadiran anak lelaki, cucu lelaki atau bapa mendinding SEMUA adik-beradik. (Datuk pula: lihat bab al-jadd wal-ikhwah.)

1. Saudara seibu-sebapa (kandung)

• Lelaki: asabah — mengambil baki; bersama saudara perempuan kandung, 2:1.
• Perempuan: 1/2 (seorang) atau 2/3 (dua ke atas) tanpa saudara lelaki; asabah ma'al-ghairi bersama anak/cucu perempuan si mati — mengambil baki selepas fardu keturunan perempuan itu.

2. Saudara sebapa

Sama seperti kandung, tetapi satu tingkat di bawah: terdinding oleh saudara LELAKI kandung dan oleh saudara perempuan kandung yang menjadi asabah ma'al-ghairi. Keadaan tambahan: saudara perempuan sebapa mendapat 1/6 sebagai penyempurna 2/3 apabila bersama SEORANG saudara perempuan kandung. Dua saudara perempuan kandung menghabiskan 2/3 — saudara sebapa perempuan terdinding kecuali diselamatkan saudara lelaki sebapa (asabah bersama).

3. Saudara seibu — hukum istimewa

Waris paling unik dalam faraid:

• 1/6 — seorang (lelaki ATAU perempuan, sama sahaja).
• 1/3 dikongsi SAMA RATA — dua orang ke atas: lelaki = perempuan, TIADA kaedah 2:1. Ini pengecualian tunggal dalam faraid, kerana pertalian mereka melalui ibu.
• Terdinding oleh: sebarang keturunan (anak/cucu, lelaki atau perempuan) dan sebarang usul lelaki (bapa/datuk).
• Tidak menjadi asabah; tidak pula mendinding sesama saudara lain.

Keturunan saudara & bapa saudara (asabah jauh)

Apabila tiada adik-beradik: anak saudara LELAKI (daripada saudara kandung, kemudian sebapa), diikuti bapa saudara (kandung, kemudian sebapa), diikuti sepupu lelaki — semuanya asabah bin-nafsi mengikut tertib. Perhatikan: anak saudara perempuan dan keturunan saudara seibu bukan waris (dhawil arham).

💡 Cuba dalam kalkulator: 2 saudara seibu (1 lelaki + 1 perempuan) — perhatikan 1/3 dikongsi sama rata, bukan 2:1.