Kes-Kes Bergelar Lain dalam Faraid

Selain al-Umariyyatain dan al-Musytarakah yang dihuraikan dalam topik Kes Umariyyatain & al-Musytarakah serta al-Akdariyyah dalam topik al-Jadd wal-Ikhwah, ulama faraid menghimpunkan beberapa susunan waris lain yang dikenali dengan nama khusus. Himpunan ini dinamakan al-masa'il al-mulaqqabat iaitu masalah yang diberi gelaran.^[5][6] al-Fiqh al-Manhaji menjelaskan bahawa gelaran itu timbul sama ada kerana berlaku khilaf dalam masalah tersebut atau kerana ia dinisbahkan kepada orang yang ditanya atau yang memutuskannya.^[5] Nota kaki pada Syarh al-Fusul al-Muhimma menambah sebab lain. Antaranya masalah itu terkeluar daripada kaedah yang lazim atau ia dinisbahkan kepada waris yang terlibat.^[6]

Sebahagian kes ini disepakati hukumnya dan sebahagian lagi diperselisihkan.^[15] Asna al-Matalib menukilkan bahawa Imam al-Haramain menyebut belasan gelaran dalam al-Nihayah lalu berkata para ahli faraid telah memperbanyak gelaran ini sehingga tiada penghujungnya.^[9] Oleh itu topik ini tidak menyenaraikan semuanya. Ia memilih kes yang menguji kaedah yang sudah dipelajari iaitu ta'sib, hijab, 'aul, tashih dan kedudukan datuk bersama saudara.

Kerabat yang membawa berkat dan kerabat yang merugikan

Dua istilah pertama bukan nama bagi satu masalah tertentu. Ia ialah gelaran bagi seorang kerabat lelaki berdasarkan kesan kehadirannya terhadap saudara perempuannya. I'anah al-Talib mentakrifkan al-akh al-mubarak sebagai kerabat yang jika dia tiada nescaya saudara perempuannya gugur.^[1] Al-akh al-masyum pula ialah kerabat yang jika dia tiada nescaya saudara perempuannya mewarisi.^[2]

Al-akh al-mubarak

Contoh dalam I'anah al-Talib ialah dua anak perempuan bersama seorang cucu perempuan dan seorang cucu lelaki daripada anak lelaki. Cucu lelaki itu sedarjat dengan cucu perempuan atau lebih rendah daripadanya. Dua anak perempuan mengambil 2/3. Baki 1/3 dibahagi antara cucu lelaki dan cucu perempuan dengan nisbah dua banding satu. Masalah bermula daripada 3 dan ditashih kepada 9. Tanpa cucu lelaki itu cucu perempuan gugur kerana 2/3 telah dipenuhi oleh anak perempuan dan tiada kerabat yang menjadikannya asabah. I'anah al-Talib menggambarkan keadaan kedua ini dengan bapa saudara sebelah bapa yang mengambil baki. Dalam huraian contoh itu kitab tersebut turut memakai ungkapan al-qarib al-mubarak iaitu kerabat yang membawa berkat.^[1]

Kaedah ini selari dengan al-Fiqh al-Manhaji. Kitab itu menyatakan bahawa cucu lelaki yang lebih rendah darjatnya menjadikan cucu perempuan di atasnya asabah dalam satu keadaan sahaja iaitu apabila mereka memerlukannya. Keadaan itu berlaku apabila dua anak perempuan telah mengambil 2/3.^[3] Hukum yang sama berlaku pada saudara perempuan sebapa. Mereka gugur apabila saudara perempuan kandung mengambil fardu penuh melainkan ada saudara lelaki sebapa yang menjadikan mereka asabah.^[4]

Al-akh al-masyum

Contoh dalam I'anah al-Talib ialah seorang perempuan meninggal dunia dan meninggalkan suami, seorang saudara perempuan kandung, seorang saudara perempuan sebapa dan seorang saudara lelaki sebapa. Suami mengambil 1/2 dan saudara perempuan kandung mengambil 1/2. Saudara lelaki dan perempuan sebapa menjadi asabah lalu gugur kerana fardu telah menghabiskan harta. Masalahnya daripada 2. Jika saudara lelaki sebapa itu tiada, saudara perempuan sebapa menjadi pemilik fardu 1/6 bagi menyempurnakan 2/3. Masalah bermula daripada 6 lalu ber'aul kepada 7. Suami mendapat 3 saham, saudara perempuan kandung 3 saham dan saudara perempuan sebapa 1 saham.^[2]

Kedua-dua contoh ini menunjukkan bahawa ta'sib boleh menyelamatkan dan boleh juga merugikan. Dalam kedua-duanya ta'sib menjadikan perempuan itu penerima baki. Dalam contoh pertama masih ada baki selepas fardu lalu cucu perempuan yang sepatutnya gugur mendapat bahagian. Dalam contoh kedua fardu telah menghabiskan harta lalu saudara perempuan sebapa kehilangan fardu 1/6 yang dimilikinya jika saudara lelakinya tiada.^[1][2]

Kes bergelar dalam bab 'aul

Beberapa gelaran terkenal berkait dengan 'aul. Kaedah 'aul dihuraikan dalam topik 'Aul. Jadual di bawah hanya merakam susunan waris, keputusan dan sebab gelaran.

Nama al-Minbariyyah tidak digunakan secara seragam. Asna al-Matalib turut menyenaraikannya sebagai salah satu nama bagi al-Musytarakah kerana Umar RA ditanya tentang masalah itu ketika beliau di atas mimbar.^[7] Apabila nama ini ditemui dalam bacaan lain, susunan warisnya perlu dilihat dahulu sebelum menyimpulkan kes mana yang dimaksudkan.

Kitab juga tidak seragam tentang masalah pertama yang ber'aul dalam Islam. al-Fiqh al-Manhaji menyebut al-Mubahalah.^[10] Mughni al-Muhtaj turut menyebut al-Mubahalah tetapi dengan ungkapan qila iaitu dikatakan.^[18] I'anah al-Talib pula menjadikan suami dan dua saudara perempuan sebagai masalah pertama yang ber'aul iaitu asal 6 ber'aul kepada 7. Kitab itu menyebut riwayat Ibn Abbas RA bahawa Umar RA ialah orang pertama yang meng'aulkan faraid.^[17] Topik ini tidak mentarjihkan antara kedua-dua nukilan tersebut.

Kes bergelar tentang datuk bersama saudara

Al-Kharqa' ialah susunan ibu, datuk dan seorang saudara perempuan kandung atau sebapa. Menurut mazhab al-Syafi'i ibu mengambil 1/3 dan baki dibahagi antara datuk dan saudara perempuan secara muqasamah dengan nisbah dua banding satu. Masalah daripada 3 dan ditashih kepada 9. Ibu mendapat 3, datuk 4 dan saudara perempuan 2.^[11][7] Ia digelar al-Kharqa' iaitu yang koyak kerana pendapat para sahabat seolah-olah mengoyakkannya. al-Fiqh al-Manhaji menyebut tujuh pendapat dalam masalah ini.^[11] al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah memperincikan sebahagiannya. Abu Bakar RA memberi ibu 1/3 dan baki kepada datuk. Ali RA memberi ibu 1/3, saudara perempuan 1/2 dan baki kepada datuk. Zaid RA memberi ibu 1/3 dan membahagikan baki antara datuk dan saudara perempuan secara tiga bahagian.^[16] Pendapat Zaid inilah yang dipegang mazhab al-Syafi'i.^[11][7] Asna al-Matalib menambah satu pengajaran penting. Saudara perempuan tidak diberi fardu bersama datuk kecuali dalam al-Akdariyyah.^[7]

Al-Zaydiyyat al-arba' dinisbahkan kepada Zaid bin Thabit RA. Keempat-empatnya ialah contoh mu'addah yang dihuraikan dalam topik al-Jadd wal-Ikhwah. Saudara perempuan kandung mengira saudara sebapa bersamanya terhadap datuk. Kemudian dia mengambil fardu 1/2 dan saudara sebapa mengambil apa yang berbaki.^[14]

Semua angka dalam jadual di atas diambil daripada al-Fiqh al-Manhaji.^[14]

Kes bergelar sebagai teka-teki pengiraan

Sebahagian gelaran lahir kerana susunan itu dijadikan teka-teki untuk menguji pelajar. Kitab faraid menyebutnya mu'ayah atau lughz.^[13][9]

Kitab berbeza dalam butiran al-Dinariyyah. al-Fiqh al-Manhaji dan al-Mawsu'ah menyebut nenek manakala Asna al-Matalib menyebut ibu.^[13][16][9] Kedua-duanya mengambil 1/6 dalam susunan ini maka angka akhirnya tidak berubah. Begitu juga saudara itu disebut sebapa dalam al-Fiqh al-Manhaji dan kandung dalam dua kitab yang lain. Kedua-duanya asabah dalam susunan ini. Kisah aduan saudara perempuan itu juga dinisbahkan kepada tokoh berbeza. Asna al-Matalib menisbahkannya kepada Qadi Syuraih dan Ali RA.^[9] al-Mawsu'ah pula menisbahkannya kepada Dawud al-Ta'i dan Abu Hanifah.^[16]

Pengajaran keseluruhan

Sebahagian besar kes dalam topik ini ialah penerapan kaedah biasa pada susunan waris yang luar biasa. al-Dinariyyah dan al-Imtihan menguji tashih. al-Mubahalah, Umm al-Furukh dan Umm al-Aramil menguji 'aul. al-Akh al-mubarak dan al-akh al-masyum menguji ta'sib. Kes yang menjadi medan khilaf para sahabat seperti al-Kharqa' pula memperlihatkan bahawa mazhab al-Syafi'i mengikut pendapat Zaid bin Thabit RA dalam masalah datuk bersama saudara perempuan.^[11][7] Susunan waris sebenar yang menyerupai mana-mana kes ini wajar dirujuk kepada Mahkamah Syariah atau pegawai pembahagian pusaka untuk pengesahan.